A celebration of nature from month to month. Including pictures, literature and quotations. Compiled by Bethan Wyn Jones, an experienced author of many nature books, and photographer Jim Saunders.

Dathliad o fyd natur ar hyd y flwyddyn fesul mis, mewn gair, llên a llun. Llyfr i'w drysori sy'n gofnod pwysig o gyfoeth byd natur Cymru. Wedi'i baratoi gan yr awdures brofiadol o Fôn, Bethan Wyn Jones, a'r ffotograffydd o Dref-y-clawdd, Jim Saunders.

Wn i ddim ai fi yw’r person gorau i adolygu llyfr o’r genre hwn gan nad oes gennyf lawer o amynedd gyda llyfrau bwrdd coffi fel arfer. Ond mae Natur y Flwyddyn yn cael maddeuant – am y rheswm syml ei fod o yn y Gymraeg, a Bethan Wyn Jones a’i hysgrifennodd. Mae llyfrau bwrdd coffi i mi'n rhy debyg i Daytime TV ar bapur, ond mae’r gyfrol hon yn cynnig gwledd o wybodaeth am fywyd gwyllt, gwledd y byddwn yn herio’r mwyaf gwybodus yn y maes i fethu darganfod rhyw berl ynddi i’w ddifyrru ar ddiwrnod y Nadolig. Fy mherl i – un ohonyn nhw – oedd yr hen enw Saesneg ar y blodyn Carn yr Ebol, sef sons before fathers, am fod y blodau yn ymddangos ddechrau’r flwyddyn cyn bod sôn am y dail.

Un o gryfderau llyfrau o’r math yma yw safon eu lluniau ac mae ffotograffau Jim Saunders yn deilwng iawn. Ac fel y lluniau, tynnu’n drwm mae’r naratif ar y traddodiad Rhamantaidd. Hwyrach, o’r herwydd, mae’n dueddol o ryfeddu at ddirgelwch pan nad oes dirgelwch – dyna sy’n nodweddu’r genre beth bynnag. Ond weithiau mae’r ffeithiau'n fwy diddorol. Cymerwch ‘wyrth’ taith mudo adar ‘heb na map na chwmpawd’. Ond dyna’n union sydd ganddynt, map a chwmpawd – o fath – ac mae'n hen bryd i ni ddeall hynny a symud ymlaen. Dro arall, colli cyfle a wneir i weld y rhyfeddod o’n blaenau. Organau rhywiol benywaidd y gollen, meddai Bethan, ‘yn ddarnau bychain braidd yn ddisylw’. Wel, yn Women in Love mae D.H. Lawrence (awdur sydd allan o ffasiwn erbyn hyn ac eithrio'i stori am giamocs enwog y cipar a’i fistras!) yn disgrifio, trwy un o’i gymeriadau, y darnau bach coch fel tanau bach ar hyd y brigau. Gwych os ydych yn digwydd gwisgo sbectol – ond tanau fydda nhw i mi tra bydda i byw.

Y trydydd cyfrannwr i’r llyfr yw’r llu o feirdd sydd yn moli byd natur. Mi gewch chi benderfynu eich hunan pa rai sydd yn canu o brofiad uniongyrchol o’r creadur neu’r planhigyn byw, a pha rai sydd yn well ganddynt y geiriau na’r gwrthrych. Un peth sy’n sicr, mae Bethan Wyn yn adnabod cymeriad pob bod byw y mae’n ei ddisgrifio, a diolch i’r dilyniant a enillodd ymysg darllenwyr Yr Herald Gymraeg dros y blynyddoedd diwethaf, mi fydd llwyddiant y gyfrol hon yn anochel.

Duncan Brown

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.