Cyfrol arobryn y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Bro Ogwr 1998, stori ddychmygus odiaeth wedi ei gosod ym myd dyfeisgar cyfrifiaduron a sglodion meicro yr unfed ganrif ar hugain, yn cynnwys elfennau cryf o hiwmor a dychan.

The prize volume in the Literature Medal competition at Bro Ogwr National Eisteddfod 1998, a highly imaginative story set in the inventive 21st century world of computers and micro-chips, comprising strong elements of humour and satire.

Dyma nofel sy’n ail-greu stori creu Blodeuwedd, ond hynny mewn cyd-destun ffantasïol a thra thechnegol y dyfodol gan y llunnir y ferch ‘newydd’ o tjips cyfrifiadurol (ac wele felly ystyr teitl y nofel 'Blodyn Tatws’ a’r chwarae gogleisiol ar gyd-destun ystyr geiriau). Dyma sodro’r nofel yn amlwg yn niwylliant Cymru, a’r blas Cymraeg a Chymreig yn echel i’r stori er gwaetha’r ffaith fod taid y prif gymeriad yn hanu o Hong Kong a bod y stori’n llawn o cyber pets, magno-electroneg, zegawatts a’r cyfryw bethau . . .

Ceir yma, yn ôl arlwy arferol Eirug Wyn, stori garlamus, dychymyg rhemp, cymeriadau cofiadwy (megis Parri), caru gwyllt, hiwmor slei (a amlygir yn enwau’r tair cenhedlaeth Wing-Ha, Weng-Hi, Wang-Ho) a’r cyfan wedi’i socian mewn Cymreictod cadarn, o lenyddiaeth uchel-ael i dafodiaith y dafarn. Mae yma hefyd y stereoteipio ar gymeriadau’r merched – y rhai rhinweddol sydd am hybu buddiannau’r prif gymeriad (Nain Cedora – er bod ei henw hithau hyd yn oed yn bychanu ei chyfraniad) a’r merched dichellgar hynny sydd am ei ddefnyddio (Gwenllïan, NESTA a Blodyn Tatws hithau). Fel y dywed un ohonyn nhw: ‘Oedd hi’n hen bitsh yn defnyddio’i rhywioldeb i’w ddenu?’

Efallai nad yw arddull ysgafn a phryfoclyd y bennod gyntaf yn ein paratoi at ddwyster problemau egwyddorol gweddill y nofel, ond mae’r bennod hon yn sicr yn dal y darllenydd. Yn wir, cydnabyddir bellach fod yr awdur yn feistr corn ar greu stori sy’n rhwydo’r darllenydd i’w hud; ef yw Pied Piper y nofel Gymraeg gyfoes, yn ei fantell liwgar o Gymraeg bywiog a rhywiog. Soniwyd yn y nofel am ysfa Wang-Ho i greu, am ei ‘greadigrwydd heintus’, ac mae’r un peth yn wir am yr awdur hwn hefyd. Ond er gwychder y dychymyg sy’n ein dallu â’i danbeidrwydd ar yr olwg gyntaf, mae brychau lu yn y plot a’r stori, gydag ambell i lwybr yn arwain i unlle, a sawl carreg yn aros heb ei throi.

Braf fyddai cael nofel drymach, yn gogordroi’n hamddenol uwch seicoleg y cymeriadau (megis braf fyddai darllen adroddiad John Preis cyn ei docio), egwyddor y pwnc llosg o glônio a rôl ddylanwadol – os nad caeth – cyfrifiaduron yn ein bywydau. Ond yn y byd sydd ohoni, byw ar y lôn gyflym ydyn ni, a chymaint y mae arnon ni angen nofelau Cymraeg sy’n ein harafu ac yn ein hannog i bendroni, cymaint yw’r angen am nofelau i’w llowcio ar y ffordd, heb roi fawr o feddwl i’w cynnwys. Ac fel nofel sy’n ein diddanu’n llwyr am orig fechan, mae Blodyn Tatws ymysg y goreuon.

Gwenllïan Dafydd

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.