Nofel sy'n cyfleu unigrwydd dirdynnol gyda phortreadau grymus o gymeriadau sy'n gweithio mewn marchnad sydd ar fin cau. Dilynir argyfwng Mair, sy'n gwneud bywoliaeth o drin gemau a chlirio tai, nes y daw un gem i drawsnewid ei bywyd yn llwyr...

A novel which examines solitary lives, and provides powerful portrayals of characters who work in a market that's about to close. The narrative focuses on Mair who makes a living out of jewellery and house clearances - that is, until she finds one jewel that transforms her life completely.

Erbyn hyn, cydnabyddir Caryl Lewis fel un o’n llenorion mwyaf disglair – mae ganddi’r ddawn i ysgrifennu’n gredadwy mewn amryw gyfrwng ac i farchnadoedd amrywiol. Mae’r Gemydd yn nofel sy’n profi, fel y gwnaeth ei nofel hynod lwyddiannus Martha, Jac a Sianco, nad rhywbeth uchel-ael yw ffuglen dda – pobl bob dydd sydd yma a bywydau go gyffredin a ddisgrifir.

A dweud y gwir, o ddarllen y nofel, ro’n i’n teimlo’n eithaf bodlon fy myd. Bywydau digon unig a llwydaidd yw bywydau’r cymeriadau a datgelir llawer am ddynoliaeth wrth i Caryl Lewis ddisgrifio'r diffyg cyfathrebu, y cwato, y celu. Yn sicr, mae rhyw naws felancolaidd ymhob disgrifiad bendigedig – fel yn y disgrifiad o Ieuan sy’n prynu ambell i watsh yn y farchnad er nad oes ganddo unrhyw le i fynd iddo mewn pryd. Gemydd yw Mair, prif gymeriad y nofel, ac mae hi a’i chyfeilles Mo yn clirio tai pobl hefyd. Mae’r darluniau ohonynt yn twtio bywydau pobl i mewn i fagiau plastig du yn ychwanegu at ddüwch y nofel.

Ond er mai llwydaidd yw’r bywydau, mae lliw yn hynod o bwysig yn y nofel hon. Mae’r disgrifiadau o liwiau cyfoethog y gemau, yr awyr a’r môr yn rhoi swyn arbennig i’r gwaith, ac ar ben hyn, mae coethder y dafodiaith yn ei gwneud yn bleser i’w ddarllen. Mae sawl blwyddyn ers i mi glywed geiriau megis ‘brat’, ‘wilibowan’, ‘ricyn y drws’ a braf deall, mewn oes lle mae yna dermau newydd lu a bratiaith yn rhemp, bod y fath gyfoeth ieithyddol yn rhan naturiol o iaith rhai pobl.

Mae yna gysgodion lu yn y nofel hon – mae cysgod crefydd yn drwm iawn ar y prif gymeriad. Ond mae yna oleuni hefyd. Mae’r dweud yn gynnil, ac er bod yna gylch perffaith o ran y stori, mae yna nifer o gwestiynau yn aros ar y diwedd am dynged ambell gymeriad. Tybed, felly, a fydd yna ddilyniant? Gobeithio, yn wir.

Dana Edwards

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.