Dathliad difyr iawn o draddodiad cyfoethog Clwb Rygbi Llanelli o 1888 hyd 2004, yn cynnwys straeon am gêmau cofiadwy a chwaraewyd ar Barc y Strade, yn gêmau yn erbyn timau rhyngwladol a gêmau cystadlaethau cwpan a chynghrair ynghyd â hanesion am gymeriadau nodedig y clwb. 40 llun lliw a 66 llun du-a-gwyn. Mae fersiwn Saesneg ar gael: 1843235706.

A very entertaining celebration of the rich tradition of Llanelli RFC from 1888 to 2004, comprising accounts of memorable games played on Strade Park such as games against international teams and cup and league fixtures together, with stories about notable club players. 40 colour and 66 black-and-white photographs. An English version is available: 1843235706.

Dim ond tri grŵp o bobol sy’n dueddol o gau un llygad, medden nhw, sef ffotograffwyr, saethwyr a chefnogwyr Llanelli. I ffotograffwyr a saethwyr mae’n rhan o ofynion eu diddordebau. Mae cefnogwyr Llanelli yn cau un llygad am mai dim ond un tîm maen nhw am ei weld.

Fel bachan o ardal Castell-nedd, mae Alun Wyn Bevan wedi cadw’i ddau lygad yn llydan agored wrth fwrw golwg yn ôl ar faes rygbi enwoca’r byd. Iawn y disgrifiodd Ceri Wyn Jones y fangre fel cartref ysbrydol y Cymry Cymraeg sy’n dilyn rygbi. Ond mae dyddiau’r Strade wedi eu rhifo ac ni fedrwn ond dychmygu sut y gwnaiff y cefnogwyr gymryd at gartref newydd.

O fod wedi cydweithio ag Alun Wyn am chwe blynedd, un peth y medraf ddweud o’i blaid yw ei drylwyredd. Dydi cyffwrdd â phwnc ddim yn ddigon iddo. Mae’n rhaid cwmpasu pob agwedd. A dyna a wnaeth yn y gyfrol swmpus hon o ymron 200 tudalen. Mae rygbi hefyd yn nwyd iddo. Yn wir, yn fwyd iddo. Mae’n byw’r gêm, yn anadlu’r gêm, yn caru’r gêm. Ef, mae’n siŵ gen i, yw’r unig fod dynol sydd â chalon siâp hirgrwn.

Mae modd mwynhau’r gyfrol hon ar ddwy lefel. Fel cyfanwaith mae hi’n orchestol gan i’r awdur lwyddo i gynnwys pob agwedd bosib – gêmau a chwaraewyr unigol, tactegau, digwyddiadau, personoliaethau, athroniaethau. Ac fel y dywed y broliant, nid yw’n ofni pilo wye. Ar lefel arall mae modd cydio yn y gyfrol, ei hagor yn fympwyol a chanfod perl o wybodaeth o dan eich trwyn.

Dyna i chi dudalen 108: ‘Dim ond un gêm welodd Mam-gu erio’d.’ Ac wedyn ar dudalen 33, credwch neu beidio, yma fe gewch fanylion am ffurflen dreuliau H. C. Catchside am chwarae yn Twickenham, cyfanswm o dair punt. Ar dudalen 21: ‘Cyhuddwyd Albert Jenkins gan rai o fod yn gawr ar y Strade ond o fod yn Samson eilliedig pan groesai bont afon Llwchwr.’ Tudalen 136, disgrifiad o anghenion chwaraewr rheng ôl: ‘Mae angen amynedd Job, doethusrwydd Solomon a phenderfyniad Dafydd.’ A chofiwch, dim ond ar hap y sylwais ar y rhain i gyd.

Ond euthum yn fwriadol at y bennod ar Phil Bennett gan mai hwn, yn ôl fy marn fach bitw i, yw’r chwaraewr mwyaf dawnus i anwesu pêl rygbi erioed. Ynddi mae Alun yn defnyddio gair Sbaeneg i’w ddisgrifio sef Duende. ‘Mae’n anodd ei gyfieithu – rhyw elfen o’r annisgrifiadwy; cyfeirir at ddoniau sy’n ymestyn y tu hwnt i ardderchowgrwydd, y tu hwnt i ddisgleirdeb, ac yn cynnwys rhyw ddimensiwn arallfydol.’

Mae Alun Wyn yn trin geiriau gyda’r un deheurwydd ag y bu Phil yn trin pêl rygbi. Fedra i ddim cynnig teyrnged uwch.

Lyn Ebenezer

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.