Casgliad cyntaf o gerddi i oedolion gan y Prifardd o Aberteifi. Yn cynnwys yr awdl 'Gwaddol' a enillodd iddo Gadair Eisteddfod Genedlaethol y Bala, 1997. Ail argraffiad; cyhoeddwyd gyntaf Hydref 2007.

A collection of poems from a well-known poet from Cardigan. Including the poem 'Gwaddol', which won him the Chair at Bala National Eisteddfod, 1997. Second edition; first published in October 2007.

Bu cryn edrych ymlaen at hon, sef cyfrol gyntaf o gerddi (ar gyfer oedolion) Ceri Wyn Jones. Bydd pawb sy’n cymryd y diddordeb lleiaf ym myd cerdd dafod yn gwybod yn iawn eisoes mai Ceri Wyn yw un o feistri cyfoes y grefft honno. Doedd dim angen iddo gyhoeddi cyfrol i brofi hynny i neb; ond dyna a wnaeth, a thrwy hynny gadarnhau’r farn honno.

Y perygl mewn adolygiad byr fel hwn yw dyfynnu’n rhy helaeth gan mor loyw yw’r grefft a’r mynegiant. Ceisiaf osgoi hynny os yn bosib!

Pam Dauwynebog? Un o’r themâu amlycaf yn y gyfrol yw’r ymdriniaeth â’r newidiadau cymdeithasol ac ieithyddol sy’n digwydd o’i gwmpas yng ngodre Ceredigion, a’i ymateb yntau i’r newidiadau hynny. Mae’n cyfaddef ei fod yn egwyddorol gadarn yn ei gerddi ac yn ei stydi; mater arall, wrth gwrs, yw ymateb yn ymarferol i sefyllfaoedd penodol. Er enghraifft, pan fydd Saesnes mewn parti yn dweud wrtho am beidio siarad Cymraeg mae’n

. . . rhegi’r wraig eger hon
yn nhawelwch fy nghalon;
rhegi, a mynd i’m cragen,
casáu gyda hances wen.
(Dial)

Eto i gyd, mae’n cyfaddef fod yna ddycnwch rhyfeddol gan y Cymry o hyd, ac mae’n dathlu’r ffaith honno hefyd.

Yn ei gerddi ac englynion sy’n ymwneud ag Iwerddon a hanes cythryblus yr ynys honno, mae yna ddeuoliaeth arall. Mae’n dod wyneb yn wyneb â hanes treisgar y wlad yn aml, er mai mewn ffyrdd anuniongyrchol y digwydd hynny – mewn cyngerdd, neu yng ngeiriau myfyriwr ifanc sy’n adrodd yr hanes yn amgueddfa Kilmainham:

brawddegau o glwyfau gwlad
yn yr adrodd yn ffrwydrad
(Cymwynaswr)

Wrth ymateb i hyn i gyd mae’r bardd yn profi dau emosiwn; cyffro ac ofn. Ac, wrth gwrs, mae’r hanes mor wahanol i hanes ei wlad ei hun.

Dewisodd y bardd hefyd gyfosod dwy gerdd wahanol iawn i’w gilydd yn y gyfrol, sef ‘Cywyddau Cyhoeddus’ ac ‘RS’. Mae’r cywydd cyntaf yn dathlu adfywiad y gynghanedd a’r nosweithiau hwyliog o ddarlleniadau cyhoeddus; nosweithiau ‘real yobs y gynghanedd’. Tra bo’r ail yn dathlu athrylith wahanol R. S. Thomas a’i ‘delyneg eger’. Mae elfen o chwilio am y fonllef o gymeradwyaeth yn rhy hawdd yn y darlun cyntaf, a chydnabod nad dyna oedd bwriad R.S. – o gwbl – yn yr ail. Yn ‘RS’ mae’r bardd yn cyfaddef peryglon y canu poblogaidd er mwyn ennyn ymateb yn y fan a’r lle, sy’n gallu creu canu arwynebol a disylwedd.

Gan ei fod yn ymwybodol o hynny, ac oherwydd ei ddawn anghyffredin, nid oes peryg o gwbl i hynny ddigwydd yn y gyfrol arbennig hon.

Dafydd John Pritchard

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.