Ysbryd y Nos - Y Gwir am Straeon Ysbryd

Gyda’r gwynt yn chwibanu yng nghanghennau moel y coed a’r nosweithiau tywyll, oer yn ymddangos yn ddi-ben-draw, beth am eistedd o flaen tanllwyth o dân â llyfr da? Mewn awyrgylch mor iasoer, dim ond y dewraf fyddai’n mentro pori drwy dudalennau cyfrol newydd J. Towyn Jones Rhag Ofn Ysbrydion.

Ynddi mae J. Towyn Jones, sy’n weinidog yng Nghaerfyrddin, yn cynnig tystiolaeth ddogfennol a thystiolaeth gan lygad-dystion am ymweliadau gan ysbrydion yn Nyfed yn bennaf. Ond yn fwy na hynny mae’r awdur yn ceisio darganfod y gwir tu ôl i’r stori. O hanesion am ysbrydion wrth droed y gwely i straeon am orymdaith gan fynachod ar hyd ffordd unig, ceir yma ymchwil oes i godi gwallt eich pen.

Er bod yr awdur yn enwog am ei ddawn dweud, ei ddawn i ymchwilio i ddyfroedd tywyll y byd goruwchnaturiol aiff â’i fryd yn y gyfrol hon. Gellir dweud gyda pheth sicrwydd bod Rhag Ofn Ysbrydion yn torri tir newydd yn y Gymraeg ym maes ymchwil i’r anwel, ac y mae yma ddigon o dystiolaeth i ysgogi amheuaeth yn y sgeptig mwyaf hyd yn oed.

Bu gan J. Towyn Jones ddiddordeb mewn straeon am ysbrydion a’r goruwchnaturiol er pan oedd yn ddim o beth. Meddai, “Ar noson o eira mawr yn 1947 pan oeddwn i’n blentyn yn byw mewn ffermdy uchel, unig fe ddaeth dau gymeriad lleol heibio, Dan Waunlwyd a John Plasnewydd. Gan fod y storm wedi dod a mantell dew o eira dros y wlad, fe dreuliodd y ddau'r noson acw yn adrodd straeon ysbryd o flaen y tân. Er mai dim ond pump oed oeddwn i ar y pryd, dwi’n cofio eistedd ar fainc o flaen y tân ac roeddwn i’n hooked ar straeon y ddau.”^

Wedi’r noson honno, fe ddaeth yr awdur i ymddiddori fwyfwy mewn straeon iasol a dechreuodd eu casglu, eu hastudio a cheisio eu dadansoddi. Er mwyn cyflawni’r “gwaith fforensig” a osododd iddo’i hun bu’n rhaid iddo dwrio drwy’r cyfrifiad, cofrestri claddu, adroddiadau papurau newydd ynghyd â phapurau’r crwner a sawl cwest.

Er nad yw’r awdur yn honni iddo weld ysbryd gyda’i lygaid ei hun, fe gafodd sawl profiad iasol a gododd ofn gwirioneddol arno.
“Beth sy’n gwneud dyn weithiau’n fwy ofnus na’i gilydd? Weithiau fyddwn ni ddim yn ofni dim, ond dro arall bydd gan ddyn ofn ei gysgod. Ai cyflwr dyn yw hynny neu a oes yna rywbeth arall gerllaw sy’n codi’r ofn?” gofynna.

Mae’r gyfrol, sydd wedi ei rhannu’n naw adran, yn cynnig arolwg dadansoddol ar nifer o agweddau o fyd ysbrydion. Er enghraifft, wrth drafod poltergeistiaid yn gyffredinol cawn ymchwiliad manwl i achosion penodol; felly hefyd gyda bwganod plastai, eglwysi, doniau rhyfeddol ambell unigolyn, a rhai ymddangosiadau arswydus o ddychrynllyd. Ar ôl darllen gwaith J. Towyn Jones nid tanio’r dychymyg fydd raid ond ei ffrwyno.

Medd yr awdur eto, “Fe heria i chi, beth bynnag fo’ch safbwynt ar ysbrydion, i ddarllen y gyfrol hon am hanner nos yng ngolau cannwyll o flaen hen wardrob a’r drws yn gil agored a’ch cefn ato. A gwneud hynny heb droi rownd unwaith i edrych dros eich ysgwydd – mi fyddwn i’n dweud fod hynny bron yn amhosib!”

A wnewch chi fentro?