Un o gyfrolau byr a chyflym y gyfres Stori Sydyn sy'n adrodd profiadau Bethan Gwanas yn teithio yn rhai o wledydd bychain Ewrop, gan gyflwyno rhywfaint o'u hanes a'u diwylliant.

A title in the short and fast-paced Quick Reads series which relates some of Bethan Gwanas's experiences while travelling to some of Europe's smaller countries, and recounts something of their histories and cultures.

Mae Bethan Gwanas yn prysur droi yn Michael Palin Cymru. Wedi iddi ddod i amlygrwydd yn gyntaf fel nofelwraig, mae hi bellach yr un mor adnabyddus, os nad yn fwy felly, fel teithwraig. Gyda thair cyfres o Ar y Lein y tu ôl iddi, derbyniodd gynnig gan Radio Cymru i gyflwyno rhaglen radio ar rai o wledydd bychain Ewrop, a chydymaith i’r gyfres honno yw’r llyfr hwn.

Yn y llyfr, cawn gwmni Bethan wrth iddi deithio i Wlad y Basg, Llydaw a Norwy gan edrych ar agweddau fel hanes, iaith, diwylliant ac addysg y gwledydd yma, a chymharu eu sefyllfaoedd gydag un Cymru. Teg dweud fod y dewis olaf ychydig yn ddadleuol – yr unig beth sy’n fychan am Norwy yw ei phoblogaeth, ac yn wahanol i Wlad y Basg, Llydaw a Chymru, tydi hi ddim yn rhan o wladwriaeth fwy chwaith, a tydi cymariaethau ieithyddol ddim yn gwneud llawer o synnwyr gan mai dau fersiwn o’r un iaith sydd i’w cael yno mewn gwirionedd.

Yn sicr, mae gan Gymru lawer i’w ddysgu gan brofiadau’r gwledydd eraill ac mae’r daith yn gadael rhywun i deimlo'n hanner trist a hanner balch o’n sefyllfa ni. Ar un llaw, pam na all llywodraeth Cymru fabwysiadu polisi fel yng Ngwlad y Basg ble mae pob plentyn yn cael ei addysg drwy gyfrwng y Fasgeg? Ond wedyn, gallwn fod yn ddiolchgar ein bod yn fwy ffodus na’r Llydawyr sydd ond yn gallu derbyn addysg yn eu hiaith eu hunain os ydynt yn fodlon talu amdano mewn ysgolion preifat. Mae’r llyfr yn llawn o gymariaethau tebyg o wahanol agweddau ar fywydau’r gwledydd bychain yma, a chawn gwrdd â chymeriadau sydd yn rhannu llawer o’r gobeithion a'r ofnau sydd gennym ni’r Cymry.

Caiff hyn i gyd ei adrodd yn arddull anffurfiol a nodweddiadol ysgafn yr awdur, ond mae’r bwriad yn un difrifol ac ar ddiwedd y llyfr cawn ‘faniffesto’ Bethan ble mae’n defnyddio'r hyn a ddysgodd ar ei thaith i awgrymu sut all Cymru newid er gwell.

Aled Elwyn Jones

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.