Drama drawiadol ac ymfflamychol am Iesu - pwy oedd hi?! Mae'r ddrama heriol hon yn dad-grefyddu Iesu o Nasareth a'i thynnu o'r byd ysgyfala ymneilltuol Cymraeg, i ganol y byd modern - byd Herod a Pheilat, Caiaffas a Jiwdas. Drama gomisiwn Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Caerdydd 2008.

A Welsh-language controversial play about Jesus. Commissioned for the National Eisteddfod of Wales, Cardiff 2008.

Go brin fod unrhyw ddrama Gymraeg wedi denu cymaint o sylw a heip yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Hyd yn oed cyn iddi weld golau dydd, defnyddiwyd geiriau ysgubol fel ‘cableddus’ a ‘phechadurus’ i’w disgrifio, a bu sôn am brotestiadau wrth iddi gael ei llwyfannu am y tro cyntaf fel rhan o weithgareddau’r Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd eleni. Haerwn fod yr holl heip yn dweud mwy amdanom ni fel cenedl; mae niferoedd o’n capeli’n cau a chrefydd ar fin marw’n gelain, ac eto mae nifer sylweddol ohonom yn mwynhau ymdrybaeddu’n gyfoglyd ar Dechrau Canu Dechrau Canmol. Yn eironig ddigon, dyma thema ganolog y ddrama, sef rhagrith a hunangyfiawnder nawddoglyd unigolion.

Wedi blynyddoedd o greu dramâu haniaethol eu testun – Cnawd ac Y Wal i enwi ond dwy – bu i Aled Jones Williams fabwysiadu arddull naturiolaidd y tro hwn, a dadleuwn mai dyma ei ddrama fwya’ gonfensiynol hyd yn hyn, ac yn y bôn, er gwaetha’r holl rincian dannedd a fu, does dim yn ‘gontrofersial’ chwedl Ifas y Tryc, nac yn newydd yn y ddrama hon. Tydi portreadu Iesu fel merch, na chwestiynu’r atgyfodiad ddim yn torri tir newydd, ond oherwydd bod testun craidd y ddrama’n un sydd wedi’i wreiddio’n ddwfn yng ngwead y gymdeithas Gymraeg, llwydda i daro deuddeg.

Er hynny, os nad yw’r deunydd yn newydd, mae’n sicr yn apelgar i’r glust. Dywedodd y Prifardd a’r dramodydd T. James Jones unwaith mai bardd diog yw dramodydd, ond wrth lwc, eithriad i’r rheol honno yw Aled Jones Williams. Nodweddir gweithiau cynnar y dramodydd gan regfeydd amrwd, niferus, ond erbyn hyn mae wedi llwyddo i ddisgyblu’i hun i’w defnyddio’n bwrpasol ac effeithiol, a phrif gryfder y ddrama hon yw’r cyfuniad o gomedi a thrasiedi sydd wedi’u gweu’n ddeheuig o fewn deialog sy’n llifo’n llyfn a thelynegol.

Yn ddi-os mae’n ddrama dda a chrefftus, ac mewn mannau mae’r ’sgwennu’n wirioneddol grefftus a hudolus, ac yn dilyn dehongliad y Theatr Genedlaethol ohoni’n ddiweddar, buan iawn trodd y gwgu a’r brygowthan yn orfoledd a chanmoliaeth. Wedi dweud hynny, does ond gobeithio nad yw’r ddrama hon yn dynodi newid yng ngweledigaeth a ffyrnigrwydd Aled Jones Williams, oherwydd mae ar ei gryfa’ pan mae’n flin. Mae pob cenedl angen dramodydd blin, pe bai ond er mwyn amlygu’r rhagrith a’r unigolion hunangyfiawn nawddoglyd – nodweddion sydd mor amlwg yn y Gymru gyfoes ffug-grefyddol sydd ohoni heddiw.

Dafydd Llewelyn Jones

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.