|
Does dim dwywaith nad oedd disgwyliadau mawr yn dilyn apwyntiad Rowan Douglas Williams, gŵr o ddiwylliant ac o allu anghyffredin, a’r Cymro cyntaf erioed, i fod yn Archesgob Caergaint. Gwyddai pawb amdano fel dyn gwylaidd, dirodres a chyfeillgar, fel personoliaeth encilgar, ysbrydol, ac fel ysgolhaig disglair a diwinydd o’r radd flaenaf. Camp ynddi’i hun oedd i awdur y gyfrol hon ymgyfarwyddo â’r cyfrolau sylweddol, y llyfrau defosiynol a’r casgliadau o bregethau, anerchiadau a myfyrdodau a ddaeth o law'r Archesgob dros y blynyddoedd. Ond mwy o gamp fyth oedd iddo lwyddo i grisialu prif themâu ei waith a’u cyflwyno i’w ddarllenwyr mewn dull darllenadwy a diddorol, yn enwedig o gydnabod nad yw cynnyrch Rowan Williams, ar bapur nac ar lafar, bob amser yn hawdd i’w ddeall.
Prif werth y gyfrol yw ei bod yn rhagarweiniad ardderchog i feddwl a gwaith ei gwrthrych, yn ei osod yn erbyn cefndir ei fagwraeth, ei yrfa academaidd a’i bererindod ysbrydol. Is-deitl y gyfrol yw, ‘Ei Dylwyth, ei Athrylith a’i Drafferthion.’ Ond nid tri pheth ar wahân yw’r rhain. Dengys Cynwil Williams fel y dylanwadodd magwraeth, cefndir ac addysg Rowan Williams ar ei ddatblygiad meddyliol ac ysbrydol. Yn deillio o gefndir anghydffurfiol Cymraeg, wedi ei fedyddio a’i fagu yn ei flynyddoedd cynnar o fewn Presbyteriaeth, wedi canfod cartref ysbrydol o fewn Anglicaniaeth yn eglwys y plwyf yn Ystumllwynarth, wedi derbyn addysg uwchradd ragorol yn Ysgol Ramadeg Dinefwr cyn cael mynediad i Gaergrawnt, wedi ymddiddori yn nhraddodiad Uniongred y Dwyrain, a hyd yn oed wedi ystyried mynd yn fynach ar un adeg, ac wedi dringo i frig y byd academaidd cyn ei benodi’n Esgob Mynwy, mae ei yrfa a’i ddatblygiad yn egluro ehangder a chyfoeth ei feddwl. Yn uchel eglwyswr o argyhoeddiad, yn rhoi lle amlwg i’r Forwyn Fair, y mae hefyd yn eciwmenaidd ei bwyslais a bu ar flaen yr ymgyrch i ordeinio merched; yn feddyliwr praff ac yn gwbl uniongred ei safbwynt, mae’n gwrthod pob math o ddogmatiaeth ddall, yn credu’n gryf mewn ymchwilio i ddirgelion y ffydd ac yn rhoi mwy o bwyslais ar y gofynnod na’r atalnod, chwedl Cynwil Williams; o reidrwydd yn ddyn sefydliad a chyfundrefn, mae ei feddwl a’i waith, ei arweinyddiaeth a’i athrawiaeth, yn deillio o’i fywyd ysbrydol dwfn, ei bwyslais ar weddi ac ysbrydoledd a’i gred mai pererindod, o flaen popeth arall, yw ffydd fyw.
Symudwyd Rowan Williams i Gaergaint mewn cyfnod cythryblus yn hanes y Cymundeb Anglicanaidd, gyda rhai eglwysi yn bygwth ymwahanu a rhwygo undod eu Cymundeb dros fater gwrywgydiaeth a phenodi gwrywgydwyr yn esgobion. Fel y dywed yr awdur, aeth rhyw i ben agenda Anglicaniaeth lle bu Duw cyhyd! Beirniadwyd yr Archesgob gan y ddwy ochr, a chan y wasg seciwlar yn arbennig, am beidio â rhoi arweiniad mwy cadarn ar y mater. Ond dull Rowan Williams o arwain yw meithrin trafodaeth, annog amynedd, gweddi a goddefgarwch a cheisio canfod meddwl Duw.
Yn y dyddiau byrbwyll hyn, pan fo eithafwyr o bob math yn cipio’r penawdau, nid yw’n hawdd gwerthfawrogi cryfder a gwewyr yr Archesgob, yn amddiffyn undod y Cymundeb dan ei ofal ac yn arwain yn ysbryd yr Efengyl. Mae Cynwil Williams wedi’n helpu i weld mawredd y dyn a bydd pawb sydd wedi gwerthfawrogi’r gyfrol hon yn gwylio hynt a helynt y Cymro mwyn yng Nghaergaint gyda llawer mwy o ddealltwriaeth a chydymdeimlad o hyn allan.
Elfed ap Nefydd Roberts
Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.
It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.
|
