|
Rhaid cyfaddef, dwi’n hoffi llyfrau – hoffi eu byseddu, hoffi eu harogl hyd yn oed – felly pan ofynnwyd i mi adolygu ‘llyfr llafar’, doeddwn i ddim yn siŵr sut fyddwn i’n mwynhau’r profiad. Ond fe wnes. Mae eistedd yn llonydd a gwrando yn brofiad amheuthun. Ac mae llais Rhian Morgan yn un rhwydd iawn i wrando arno.
Hanes yr Holocost sydd yma, mewn gwirionedd, ond adroddir yr hanes cyfarwydd drwy stori anghyfarwydd Hana Brady, Iddewes ifanc, a anfonwyd yn 11 oed i garchar crynhoi yn Tsiecoslofacia. Hanes personol iawn ydyw, a’r hanes hwnnw’n dod yn fyw iawn i’r gwrandäwr.
Mae cynllun y stori’n gelfydd. Cawn ein cludo o Siapan 2000 i dre Novomesto yn Tsiecoslofacia yn ystod tridegau’r ganrif ddiwethaf, cyn i Hitler orchfygu’r wlad, ac yna i erchyllterau gwersylloedd crynhoi Teresin ac Auschwitz yng nghanol yr Ail Ryfel Byd.
I mi, mae dwy arwres i’r stori: Fumiko Ishioka, cyfarwyddwr Canolfan yr Holocost yn Tokyo, sy’n benderfynol o ganfod mwy am Hana Brady, perchennog y cês sy’n rhan o’i harddangosfa, er mwyn dysgu plant Japan am yr Holocost a gwerth goddefgarwch; a’r llall yw Hana ei hun, wrth gwrs. Mae’n hawdd agosáu at Hana – cydymdeimlwn â hi wrth i’w byd grebachu yn sgil dyfodiad y Natsïaid a’u rhestr rheolau i Novomesto. Rheolau a waharddai Hana rhag mynychu’r ysgol na chwarae gyda’i ffrindiau.
Mae’n stori sy’n chwarae ar deimladau’r gwrandäwr, mae’n amhosib peidio ag ymateb. Gwenais wrth glywed am blentyndod hapus Hana a’i drygioni a’i gorchestion; crynais wrth deimlo’r llygod mawr a’r llau yn rhemp yn y gwersyll crynhoi lle carcharwyd Hana am ddwy flynedd; ffieiddiais at greulondeb y Natsïaid yn gwahanu brawd a chwaer amddifad; llonnais o glywed am benderfyniad yr Iddewon i addysgu eu plant, hyd yn oed yn y canolfannau dieflig; a thristeais gyda Hana yn ei hunigrwydd a’i hiraeth am ei theulu.
Yn anorfod, stori drist yw stori cês Hana Brady, ond mae’n stori gwerth ei hadrodd. Er y tristwch, mae yma eiliadau sy’n codi calon pan gawn gip ar gryfder y natur ddynol.
Mae hwn yn gryno-ddisg fydd yn sicr o help i ddisgyblion ysgol sy’n astudio’r Ail Ryfel Byd – yn eu galluogi i uniaethu â phrofiad miloedd o blant Iddewig a garcharwyd ac a laddwyd. Ond mae yma rywbeth i bawb yn stori Hana Brady. Rwy’n falch i mi eistedd yn llonydd am ddwy awr i wrando arni.
Dana Edwards
Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.
It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.
|
