|
Rwy’ i’n hoffi pêl-droed. Ond mae’n amlwg nad ydw i’n hoffi pêl-droed cweit cymaint â Dylan Llewelyn, sydd wedi dilyn tîm Cymru i’r llefydd mwya anghysbell, diarffordd ac anghroesawgar yn enw ‘cefnogi’.
Mae’r gyfrol hon yn gasgliad o amrywiol hanesion, o’r teithiau hynny a mwy, wedi’u hadrodd gan ffan sy ddim yn ymddiheuro am ei mania ond yn ei gydnabod yn agored. Mae’r awdur yn disgrifio’r ‘salwch’ i’r dim fel ‘clwy traed ac enaid’ – ac mae’r arddull sgyrsiol-athronyddol y mae’n ei defnyddio i adrodd ei hanes, fel siarad â ffrind mewn tafarn, yn eich tynnu chi i fewn i’r digwydd yn syth.
Cyfrol seminal Nick Hornby, Fever Pitch, yw’r dylanwad amlwg. Ac yn ddiddorol ddigon, mae’r ddwy gyfrol yn ‘dechrau’ – i’r cymeriadau sy’n adrodd y straeon – gyda’r un gêm, sef rownd derfynol Cwpan FA Lloegr ym 1971, rhwng Arsenal a Lerpwl. Arsenal yn ennill – a’r canlyniad yn dedfrydu Hornby i oes o ddilyn y ‘Gunners’ a Llewelyn i’r un dynged gyda Lerpwl. (Mae ei ddisgrifiad o Charlie George, arwr Arsenal ar y diwrnod hwnnw, pariah Lerpwl, fel ‘llipryn hipi’ yn hyfryd, gyda llaw.)
Ond os oedd dyddiau ‘boring, boring Arsenal’ yn artaith i Nick Hornby, yna o leia mae’r cyfnod diweddar yn Highbury wedi llwyddo i wella’r briwiau. Ond i Dylan Llewelyn, a gweddill cefnogwyr Cymru, mae’r aros am ddiweddglo hapus wedi bod tipyn hirach. Mae chwaraewyr Mark Hughes yn addo pethau mawr ar hyn o bryd, ond mae’r awdur-gefnogwr wedi gweld digon o siomedigaethau munud-ola i wybod nad ar ddechrau ymgyrch y mae bwcio’r tocynnau awyren i’r rowndiau terfynol – er iddo fynd yn erbyn ei gyngor ei hun ambell waith, fel ym 1993 yn erbyn Rwmania, pan oedd Cymru o fewn un gic o’r smotyn (Paul Bodin!) i gyrraedd Cwpan y Byd yn America. (Roeddwn i yn y gêm honno hefyd, gyda llaw. Noson fy mhen-blwydd yn 17 oed oedd hi, ac roedd fy nhad, fel anrheg annisgwyl, wedi cael gafael ar ddau docyn reit ar flaen y South Upper fel yr oedd hi yn yr hen stadiwm. Ac fel cynifer o gefnogwyr eraill roeddwn i wedi gweithio’r gêm i mewn i dynged fool-proof personol oedd yn ei gwneud hi’n amhosib i Gymru fethu. Methu wnaethon nhw, wrth gwrs.)
Ac mae’r ffaith honno'n diffinio prif ddiddordeb y gyfrol hon, sef y felltith o orfod cefnogi tîm nad yw’n llwyddo ond yn achlysurol iawn iawn. ‘Pam?’ yw’r cwestiwn amlwg. ‘A pham dal i wneud yn wyneb pob siom?’ ymhellach. Mae’r ateb, rwy’n amau – nid fy mod i am gynnig ateb chwaith! – ar yr un pryd yn hynod o syml a hefyd yn anfeidrol gymhleth. A dyma lle mae ‘calon emosiynol’ y gyfrol hon, neu’i ‘henaid’ fel y dywed yr awdur. Mae’r ffaith o fod yn ‘gaeth’ i Gymru er gwaetha popeth yn amlwg yn cymell darlleniadau eraill, gwleidyddol er enghraifft. Mae hynny’n ddigon amlwg, ond lawn mor ddiddorol yw’r ffenomen ar ei gwedd bersonol. Y syniad o’r hunan ac o eraill, brawdoliaeth (yn enwedig brawdoliaeth ryngwladol y byd pêl-droed), hunan-werth a pheth wmbredd o bethau ‘mawr’ eraill. ‘All that I know most surely about morality and obligations, I owe to football,’ chwedl Albert Camus, oedd yn gôl-geidwad eitha handi ei hun.
Ond yn rhyfedd ddigon, mae’r llyfr yn enghreifftio’r pethau hyn orau pan nad yw’n mynd ati’n fwriadol i geisio’u trafod. Mae yna lawer o bytiau o wybodaeth am wahanol lefydd a chymdeithasau a phobl, sydd yn ddiddorol iawn – fel hanes trip brawychus i dlodi Bwcarest, er enghraifft – ond roeddwn i’n teimlo weithiau nad oedden nhw’n rhan naturiol o lif y ‘sgwrs’ yn y llyfr. Mae’r rhannau gorau i’w cael, yn fy marn i beth bynnag, pan fo Dylan yn adrodd hanes syml ei siom a’i obaith diffuant am wellhad. A bron nad yw’r peth wedyn yn magu rhyw nobility annisgwyl . . .
Mae’r gyfrol hon yn ateb sawl un o ofynion y bobl hynny sy’n crefu am lyfrau Cymraeg da a phoblogaidd. Mae hi’n ddarllenadwy, yn ddifyr ac yn ddoniol. Mae hi’n help os ydych chi’n hoffi pêl-droed, wrth gwrs. Ond un peth yn y cyswllt hwn: os ydych am ddenu’r ‘gynulleidfa newydd’, yna rhaid, rhaid i lyfrau Cymraeg edrych yn well – mae’n ffitio i’r rhan annelwig o’r broses a elwir ‘marchnata’ – ac os yw’r diwydiant llyfrau Cymraeg i gael ei gymryd o ddifri fel diwydiant, yna rhaid i bob agwedd ar y cynnyrch fod yn broffesiynol. Ac nid pwynt dibwys yw hyn o gwbl, dwy ddim yn credu. Mae’r llyfr hwn yn llyfr y byddai llawer o bobl yn mwynhau ei darllen – ac yn arbennig efallai ddarllenwyr na fyddai o angenrheidrwydd yn meddwl am ddarllen llyfrau Cymraeg fel arfer. Y trueni yw ei fod yn llyfr Cymraeg sy’n edrych fel, wel, llyfr Cymraeg – a dyw pobl ddim yn darllen llyfrau Cymraeg.
Owen Martell
Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.
It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.
|
