A history of Welsh pop music from the beginning of the 80s to the end of the millennium; a sequel to Be Bop a Lula'r Delyn Aur.

Hanes canu pop Cymrag o ddechrau'r 80au hyd ddechrau'r mileniwm - dilyniant teilwng i Be Bop a Lula'r Delyn Aur.

Fel rhywun a gafodd ei fagu yng nghanol bwrlwm y Sîn Gerddoriaeth Gymraeg ac wedi cymryd diddordeb byw ynddi, roeddwn yn falch iawn o weld cyhoeddi cyfrol ddiweddaraf Hefin Wyn, Ble Wyt ti Rhwng?, yn ddilyniant i Be Bop a Lula’r Delyn Aur (Y Lolfa, 2002). Yn addas iawn, mae’r gyfrol yn ymdrin â hanes y sîn o’r union flwyddyn y cefais fy ngeni, felly bron y gellid dweud fy mod yn gallu uniaethu â hi hyd yn oed cyn dechrau.

Prin iawn yw gweithiau fel hyn sy’n ymdrin yn ddifrifol â cherddoriaeth Gymraeg gyfoes go iawn ac sy’n mynd o dan groen ei datblygiad. Yn hynny o beth mae ymdrech yr awdur i ymgymryd â phwnc mor eang i’w ganmol. Nid llawer sy’n gallu gweld ochr ddifrifol y ‘SRG’, yn enwedig o safbwynt hanesyddol, ond mae Hefin Wyn yn ymdrechu i’w gosod mewn cyd-destun bywyd cymdeithasol a gwleidyddol Cymru, a thu hwnt!

Rhywbeth sy’n amlwg iawn trwy gydol y llyfr yw’r anniddigrwydd a’r anghytuno ymysg llawer ynglŷn â phenderfyniad rhai bandiau i berfformio trwy gyfrwng y Saesneg, yn bennaf mewn ymdrech i wneud bywoliaeth trwy gerddoriaeth. Un ffaith drist a amlygir yw ei bod bron yn amhosib i artistiaid wneud bywoliaeth trwy ganu yn Gymraeg yn unig. Mae Hefin Wyn yn llwyddo i osgoi’r demtasiwn i fynegi barn bersonol am hyn, gan nodi yn hytrach ddadleuon eraill o blaid ac yn erbyn.

Mae’r awdur yn ymdrin yn fanwl â phob agwedd ar y sîn, gan roi sylw i’r wasg, gan gynnwys cylchgronau fel Sgrech a ffansins megis Llmych. Mae hefyd yn edrych ar y berthynas rhwng y cyfryngau Cymreig a cherddoriaeth, gan edrych yn fanwl ar y ddarpariaeth i bobl ifanc ar Radio Cymru a S4C. Mae ei ddadansoddiad neu ei theori ynglŷn â’r cysylltiad rhwng ymddangosiad Jonsi a Seisnigo Radio Cymru yn arbennig o ddiddorol. Rhoddir sylw hefyd i’r hyrwyddwyr ac wrth gwrs i’r bandiau, gan neilltuo pennod gyfan i rai o’r prif artistiaid.

Teimlaf fod Hefin Wyn wedi llwyddo yn ei fwriad i greu ‘llyfr hanes’ da yma, gan groniclo datblygiad Cerddoriaeth Gymraeg dros 20 mlynedd ddigon cythryblus. Ychydig iawn o farn bersonol a rhamantu a geir, gan ddibynnu’n fwy ar ddyfynnu’n helaeth gan sylwebyddion y cyfnod. Gellir dadlau nad oes yma lawer o straeon difyr na throeon trwstan, ond teimlaf nad hynny yw bwriad y llyfr. Yn hytrach, mae’n ymdrech i gofnodi’r ffeithiau mewn modd diduedd. Yn hynny o beth, bu i mi fwynhau’r gyfrol yn fawr a byddwn yn annog unrhyw un sy’n ymddiddori yn y Sîn Gerddoriaeth Gymraeg i’w darllen.

Owain Schiavone

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.