An audio adaptation of an historical novel about the suffering of the Navaho Indians under the oppressive behaviour of the white man during the American Civil War in mid-nineteenth century. Read by Richard Elfyn.

Addasiad llafar o nofel hanesyddol gignoeth am ddioddefaint Indiaid y Navaho dan law y dyn gwyn yn ystod y Rhyfel Cartref yn yr Amerig yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Richard Elfyn sy'n darllen.

’Nôl yn y saith degau, pan oedd Cymru'n medru ennill mewn rygbi, fe gyfansoddodd Max Boyce gân am ffatri cynhyrchu maswyr. Yng Nghymru ar hyn o bryd [2004] mae yna ffatri cynhyrchu nofelau, ffatri un-dyn. Yr awdur diflino hwnnw yw Eirug Wyn sydd, mae'n rhaid, yn defnyddio galwyni o inc bob blwyddyn. Cymwynas fawr Eirug yw cynhyrchu cynifer o nofelau sy'n apelio at drwch y darllenwyr. Does neb yng Nghymru wedi gwneud cymaint i hyrwyddo'r nofel boblogaidd.

Yr hyn sy'n gwneud gwaith Eirug yn unigryw yw ei fod yn medru cynhyrchu nofel boblogaidd ar ôl nofel boblogaidd a hynny heb aberthu safonau llenyddol. Mae'r ffaith iddo ennill Gwobr Daniel Owen ynghyd ag ennill y Fedal Ryddiaith ddwywaith yn cadarnhau hynny.

Nodwedd arall o'i waith yw ei ddychymyg anhygoel wrth iddo droi at wahanol feysydd. Y tro hwn, yn I Ble'r Aeth Haul y Bore, trodd i fyd gorthrwm yr Indiaid brodorol yng Ngogledd America. Cymysgedd yw hon o ffaith a ffuglen, rhywbeth sy'n cael ei adnabod yn Saesneg fel 'faction'. Fe'i seiliwyd ar ymfudo ac alltudiaeth y Navaho o Geunant de Chelley i Fort Defiance ac yna i randir Bosque Redondo.

Mae'n gosod ei destun yn effeithiol iawn gyda rhagarweiniad sy'n addasiad o hunangofiant Geronimo. Llwyddodd i greu naws bywyd yr Indiaid gyda'r brawddegau yn troi’n lluniau o flaen ein llygaid. Hwyrach fod ei waith teledu gyda Ffilmiau'r Bont yn ffactor yn ei ddawn ddarluniol. O hynny ymlaen cawn hanes gwarthus alltudio'r llwythi, hanes sy'n cynnwys rhai cymeriadau go-iawn fel Kit Carson, Manuelito, y Cadfridog Carleton a Geronimo ei hun.

Gedy'r nofel flas chwerw wrth i ni sylweddoli nad oes dim wedi newid. Mae'r llywodraeth a alltudiodd yr Indiaid i drefedigaethau yn dal, ganrif a hanner yn ddiweddarach, i wneud yr un peth i bobloedd eraill mewn gwledydd ar draws y byd. A'r hyn sy'n gwneud y cyfan mor drist yw mai hanes cymharol ddiweddar yw hwn. Ym 1886, pan alltudiwyd yr holl Indiaid i wahanol drefedigaethau, fe gynhyrchodd Gottlieb Daimler ei gar modur cyntaf.

Darllenir y gyfrol gan Richard Elfyn.

Lyn Ebenezer

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.