Home Books Basket Checkout My Account Help Special Offers Contact us   Cymraeg  
 
Find a Bookshop
 
Sign In
 
Register
Bibliographical Information
Gwyddonwyr Cymru: Evan James Williams - Ffisegydd yr Atom
Rowland Wynne
ISBN: 9781786830722 (1786830728)Publication Date: October 2017
Publisher: Gwasg Prifysgol Cymru / University of Wales Press
Format: Paperback, 217x138 mm, 192 pages Language: Welsh Available Our Price: £16.99 
Customers' average rating:
 
Write a Customer Review
 
Read Reviews...
This volume presents the story of the life and work of Evan James Williams (1903-1945), one of the most able Welsh scientists of all time. He worked with world-famous physicists during the first decades of the 20th century, including Nobel prizewinners, and among his successes is the key part he played in the study and discovery of a sub-particle.

Cyfrol sy'n cyflwyno hanes bywyd a gwaith y ffisegydd Evan James Williams (1903-1945), un o'r gwyddonwyr mwyaf galluog a welodd Cymru erioed. Cydweithiodd gyda ffisegwyr byd-enwog yn ystod degawdau cynnar yr 20fed ganrif, rhai ohonynt yn enillwyr gwobr Nobel, ac ymysg ei lwyddiannau y mae'r rhan allweddol a chwaraeodd yn astudio a darganfod gronyn elfennol newydd.
Fel Cymry buom yn euog o esgeuluson gwyddonwyr. Ardderchog, felly, oedd canfod cyfrol Dr Rowland Wynne, Evan James Williams: Ffisegydd yr Atom. Yn nhyb un cyfaill o wyddonydd, E. J. Williams oedd y gwyddonydd disgleiriaf yn hanes Cymru. Mae Syr John Meurig Thomas yn ei eirda ar gefn y gyfrol fymryn yn fwy gofalus, gan gyfeirio ato fel 'un or gwyddonwyr mwyaf disglair a gynhyrchwyd gan ein cenedl'.

Pwy a ŵyr beth fuasai E. J. Williams, a anwyd yng Nghwmsychbant, ger Llandysul, ym 1903, wedi ei gyflawni oni bai am ei farw annhymig. Bu farw ym 1945 ac yntau, wedi blynyddoedd y rhyfel, ar fin ailafael yn ei swydd fel Athro Ffiseg Coleg y Brifysgol, Aberystwyth.

Mae bywyd E. J. Williams yn stori gyffrous syn dechrau ar aelwyd werinol, ddiwylliedig, Gymreig. Oddi yno i Ysgol Ramadeg Llandysul, Coleg y Brifysgol, Abertawe, Manceinion, Copenhagen, ymweliadau Rwsia a Chaliffornia ac yn l i Geredigion. Mae swm ei gyhoeddiadau ynddo'i hunan yn brawf oi ddisgleirdeb. Ac yntau'n ddim ond 21 oed yr oedd wedi cyhoeddi ddwywaith yn y Philosophical Magazine.

O Abertawe aeth yn Hydref 1924 i Adran Ffiseg Prifysgol Manceinion lle bun astudio gwasgariadau pelydrau X, gan ganolbwyntio ar yr electronau a oedd yn ymddangos oherwydd gwrthdrawiadaur pelydrau X ag atomau mewn gwahanol nwyon.

Yn Hydref 1927 aeth i Labordyr Cavendish yng Nghaergrawnt, a chyn diwedd 1929 dyfarnwyd iddo ddoethuriaeth Caergrawnt ar flwyddyn wedyn radd D.Sc Prifysgol Cymru ar sail ei gyhoeddiadau cyfanswm o 24, rhai ohonynt mewn cylchgronau o statws y Proceedings of the Royal Society. Maer gwaith a gyflawnodd fel myfyriwr ymchwil yn rhyfeddol gwaith oedd yn digwydd yng nghyd-destun y chwyldro ym myd ffiseg cwantwm yn chwarter cyntaf yr 20fed ganrif.

Ym 1933, rhwng cyfnodau o ddarlithio ym mhrifysgolion Manceinion a Lerpwl, cafodd gyfle i dreulio blwyddyn yn yr Universitets Institut for Teoretisk Fysik yn Copenhagen, prif ganolfan ffiseg ddamcaniaethol y byd yn y 1920au ar 1930au. Yno bun gweithio gyda Niels Bohr, un o bennaf arweinyddion byd y cwantwm, ac enillydd Gwobr Nobel ym 1922.

Mae darllen rhestr y gwyddonwyr y bu E. J. Williams mewn cysylltiad nhw, neun cydweithio nhw, fel darllen 'Pwy oedd Pwy' y byd gwyddonol Robert Oppenheimer, Wolfgang Pauli, Werner Heisenberg, Max Borg ... Yn gefnlen i hyn, gan fod cynifer or gwyddonwyr hyn yn Almaenwyr ceir ymdriniaeth werthfawr gwleidyddiaeth y cyfnod, twf Natsaeth a, maes o law, y ras i greur bom atomig.

Ymhlith nifer o straeon difyr a geir yn y gyfrol sonnir am ddadl rhwng E. J. Williams ac Oppenheimer yn y Physical Review, ac Oppenheimer yn y diwedd yn cyfaddef ei bod yn edifar ganddo fynd i ddadlau gydar Cymro. 'I wish that I had left the subject entirely in your competent hands,' meddai clod mawr gan y blaenaf ymysg damcaniaethwyr gwyddonol yr Unol Daleithiau.

Yn ystod y rhyfel bu craffter a deallusrwydd E. J. Williams yn allweddol ir frwydr yn erbyn yr U-fadau, pryd y bun gweithio ir Sefydliad Awyrennau Brenhinol yn Farnborough ac wedi hynny ir Morlys.

Prin ywr wybodaeth a roddir am awdur y gyfrol, felly dyma ychwanegu ychydig amdano. Brodor o Lanelli yw Rowland Wynne ac ar l bod yn y Coleg yn Aberystwyth bun ddarlithydd yn Adran Ffiseg Prifysgol Reading cyn dychwelyd i Gymru lle y daeth, maes o law, yn ddirprwy gyfarwyddwr y Brifysgol Agored.

Cafwyd ganddo ymdriniaeth feistrolgar, gyffrous a difyr ag E. J. Williams, y dyn llawen, direidus, ynghyd i wyddoniaeth, a hynny mewn Cymraeg ystwyth, ardderchog. Nodir bod y gyfrol yn rhan o gyfres Gwyddonwyr Cymru Gwasg Prifysgol Cymru. Hon, mewn gwirionedd, ywr gyntaf yn y gyfres, er y cyhoeddwyd dwy gyfrol flaenorol yn Saesneg. Fe welir ynddi gyfeiriadau at nifer o wyddonwyr disglair eraill o Gymru, rhai yn gyfoeswyr i E. J. Williams gwŷr fel Edwin Augustine Owen o Flaenau Ffestiniog a fun gyfaill da i Niels Bohr, Evan Jenkin Evans, David Rees a Llewelyn Hilleth Thomas.

Y tu allan ir byd gwyddonol nid ywr enwau hyn yn adnabyddus. Diolch i Rowland Wynne am ei gychwyn cadarn ir gyfres.

Gwyn Griffiths


Gellir defnyddior adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.
Table of Contents:
Rhestr Luniau
Rhagair
Pennod 1 Mae Gen I Freuddwyd
Pennod 2 Siglor Seiliau
Pennod 3 Doethuriaethau
Pennod 4 Pererindota
Pennod 5 Cyrraedd y Brig
Pennod 6 Helgwn y Weilgi
Pennod 7 Gwawr a Gweryd
Pennod 8 Epilog
Llyfryddiaeth
Author Biography:
Mae Rowland Wynne yn ysgolhaig annibynnol gyda chefndir mewn ffiseg. Sbardunwyd ei ddiddordeb yn Evan James Williams gan ymweliad ag Archif Niels Bohr ym Mhrifysgol Copenhagen.
This title is categorised and/or sub-categorised as follows:
Wyn from Pontypridd rated this title and wrote:
"Dros hanner canrif yn l, Wil Sam, drwy enau Ifas y Tryc, ddywedodd ... gwnewch englyn a dach chin Shelley; ond gwnewch ddresal dderw neu lidiart haearn a dach chin neb ... Ar y pryd bachgen yn ei arddegau oeddwn ond o fewn amser byr sylweddolais wirionedd y geiriau. Neges atseinir yn y gyfrol yma yw amharodrwydd hanesyddol i orseddu unigolion tra arbennig fel Evan James Williams, ac maer gyfrol yma'n gyfraniad sylweddol i unionir cam.

Doeddwn i ddim y disgleiriaf o ddisgyblion mewn ysgol nad oedd wychaf. Ymroddiad gwantan, fel yn nifer o ysgolion y 60au, oedd ir gwyddorau, gydag ambell athron eithriad prin. Yn anffodus, un or gwannaf ond diystyrllyd gryf ac ar dermau go dda gyda foi hun oedd fy athro Ffiseg cyntaf. Llwyddodd i lygru fy niddordeb yn y pwnc astrus yma.

Daeth ymddeoliad ac ail gyfle i ddeall mwy am ddigwyddiadau a phersonoliaethaur ugeinfed ganrif o fewn ystod eang o feysydd ymhell ac agos. Mynd nl at Ifas, tristwch y sitiweshyn sefyllfa ydi prinder gwybodaeth am fawrion Cymru, mewn meysydd heblaw llenyddiaeth,hanes a diwinyddiaeth; a hynny yn y Gymraeg ar Saesneg.

Yn y gyfrol yma plethir stori arbennig a ffeithiau dyrys mawr mewn trefn hynod rwydd ei dilyn. Llifar iaith yn syml odidog ac maer orgraff yn berffaith. Gwers i nifer o nofelwyr, llenorion a chyhoeddwyr cyfoes, ddwedwn i! Darlunir cefndir gwledig Cymru ar ddechraur ugeinfed ganrif a deisyfiadau bachgen hynod ddisglair, a hynny yn ei arwain i uchel lwyfannau rhyngwladol. O fewn y stori cyflwynir elfennau o ffiseg mewn modd hynod ddealladwy, hyd yn oed i feidrolyn fel fi.

Diolch yn fawr iawn ir awdur. Camp yn wir a dim syndod bod y gyfrol wedi gwerthu allan yn fuan. Gyhoeddwyr, mwy yn y gyfres yma dowch, dowch! "
 
More Titles
People who bought this title also bought the following:
Robert Recorde - Tudor ...
Gordon Roberts
£16.99
 
Buy Now
Scientists of Wales: ...
Iwan Rhys Morus
£12.99
 
Buy Now
Book of the Month
English
Hedgehog Book, The
Hugh Warwick
£9.99
 
Buy Now
Welsh
Mefus yn y Glaw
Mari Emlyn
£8.99
 
Buy Now
Children
Midnight Swan, The
Catherine Fisher
£6.99
 
Buy Now