An edition of 'Nel Fach y Bwcs' and the sequel 'Ffarwél Archentina' by Marged Lloyd Jones, containing photographs of Patagonia. It recounts the story of a young girl who sailed to Patagonia in 1870 and spent her early years there; this updated version offers a chance to relive the remarkable story.

Argraffiad o 'Nel Fach y Bwcs' a'r dilyniant 'Ffarwél Archentina' gan Marged Lloyd Jones, yn cynnwys lluniau o Batagonia. Ceir hanes y ferch a hwyliodd i'r Wladfa ym 1870 ac a dreuliodd ei blynyddoedd cynnar yno, ac yn y diweddariad hwn ceir cyfle o'r newydd i olrhain yr hanes rhyfeddol hwn.

Gan fy mod yn byw yn Nhrelew roeddwn yn awyddus iawn i ddarllen y gyfrol newydd hon sydd yn gyfuniad o ddau lyfr a gyhoeddwyd ychydig flynyddoedd yn ôl.

Cyfres o storïau yw'r gyfrol a glywodd yr awdur gan ei mam-yng-nghyfraith, Nel, brodor o Llain-las ym Mhatagonia, lle roedd ei thad yn gwerthu llyfrau. Mae’r llyfr cyntaf, Nel Fach y Bwcs, yn olrhain hanes cynnar Ellen, neu Nel. Atgofion plentyndod yw llawer ohonynt – y fferm, y paith, yr anifeiliaid, a’i bywyd beunyddiol yno a Nel ei hun yn dweud yr hanes. Mae’r ysgrifennu’n gynnil iawn ac er nad oes disgrifiadau meithion rydym yn cael yr argraff yn glir fod bywyd ar y paith yn galed iawn, iawn iddi hi a’r Gwladfawyr cynnar.

Cawn argraff o ddiniweidrwydd ei phlentyndod a ddaw i ben gyda marwolaeth ei mam a hithau yna’n gorfod rhoi’r gorau i’r ysgol er mwyn gofalu am y tŷ, ei brodyr a’i thad. Cawn hanes yr Indiaid brodorol yn ymweld â’i chartref un diwrnod yn holi am fara ac, wedi clywed am farwolaeth ei mam, hithau’n derbyn rhodd o boncho y pennaeth – trysor a gadwyd ganddi hi a’i theulu ar ei hôl.

Yn Nel Fach y Bwcs cawn hanes ei bywyd hyd at yr adeg pan wnaeth ei thad benderfynu dychwelyd i Gymru ar ôl llifogydd 1899, a Nel yn gorfod mynd gydag ef.

Dyma ydy testun yr ail lyfr mewn gwirionedd Ffarwél Archentina – yr ymfudo o gymdeithas glòs ei chynefin ym Mryn Crwn ger y Gaiman i Gymru, a’r anhawster a gafodd yn setlo yno. Lle mae’r llyfr cyntaf yn gynnil ac yn cyfleu llawer mewn ychydig eiriau nid yw’r ail lyfr yn taro’r un nodyn – yma ceir mynegiant tipyn mwy manwl ac ychydig yn ailadroddus, efallai. Er hyn, mae’n cyfleu pa mor anodd oedd hi i Ellen adael y Wladfa ac ymgartrefu yng Nghymru, ond ro’n i’n hiraethu am gynildeb y llyfr cyntaf.

Mae’n amlwg fod y gyfrol wedi bod yn llafur cariad o gasglu ac ysgrifennu atgofion a lluniau i deulu Nel neu Ellen. Credaf mai dyma’r unig enghraifft o hanes cynnar y Wladfa sy’n cyfleu caledi’r bywyd drwy lygaid mor bersonol, drwy lygaid merch, ac am hynny mae’n werthfawr iawn i bawb sy’n ymddiddori yn y pwnc.

Edrychaf ymlaen at weld y ddrama ddogfen sy’n seiliedig ar yr hanes, yn enwedig gan mai teulu Nel sydd wedi ei chynhyrchu.

Catrin y Milton

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.