The autobiography of the Rev. Elwyn Jenkins, a minister of religion in the Lampeter area. He recounts his story from his early childhood growing up in Cross Hands, his work as a coal-miner, his achievement on the rugby field when he played for Wales against the British Lions, and his period as a minister in the Amman Valley, Aberystwyth, and latterly in the Lampeter area.

Hunangofiant y Parch. Elwyn Jenkins, gweinidog yn ardal Llanbedr Pont Steffan. Ynddo mae'n adrodd ei hanes, o gyfnod cynnar pan oedd yn blentyn yn ardal Cross Hands, ei gyfnod yn gweithio dan ddaear mewn pwll glo, ei gampau ar y cae rygbi pan chwaraeodd dros Gymru yn erbyn y Llewod Prydeinig, a'i gyfnod fel gweinidog yn Nyffryn Aman, Aberystwyth, a maes o law yn ardal Llanbed.

Er mai yn anaml bellach y cyhoeddir cofiant neu hunangofiant gweinidog, mae'n dda bod Ray Gravell wedi perswadio Elwyn Jenkins i gofnodi stori'i fywyd diddorol yn y gyfrol hon. Fel yr awgryma'r teitl, glo, rygbi ac Anghydffurfiaeth sy'n cael sylw yn y gyfrol, heb anghofio dylanwad bro mebyd Elwyn ym Mhen-twyn ger Cross Hands. Wrth ddiolch am ddylanwad cartref a chapel, mae'n cyflwyno hanes ei filltir sgwâr a'i chymeriadau, ac yn sôn am un o feibion disglair y fro, y Parchedig William Jones (hen dad-cu Huw Llewelyn Davies), y daeth 3,000 o bobl i'w angladd.

Fel ei deulu a'i gyfoedion, aeth Elwyn i weithio yng nglofa'r Mynydd Mawr, ac er iddo wybod am dalcen caled y lofa, mae'n hael ei glod i gwmni digymar ei gyd-weithwyr a chymdogaeth dda Cwm Gwendraeth: 'Os mai prin oedd anadl y gweithwyr, nid oeddent brin o ddeallusrwydd, o gyfeillgarwch nac o hawddgarwch.'

Ar ôl chwarae rygbi i dîm Cross Hands a chael ei hyfforddi gan Carwyn James, dewiswyd Elwyn i chwarae dros Lanelli yn 18 oed cyn symud wedyn i Abertawe. Wrth gymharu ddoe a heddiw dyfynnir sylw gan un cyfaill 'mai chwarae o'r galon roeddem ni yn ei wneud yn y cyfnod hwnnw, ond chwarae o'r waled y maent heddiw'. Wedi sôn am wrthwynebiad yr eglwysi i weinidog ac offeiriad oedd yn chwarae rygbi – W. T. Havard, Esgob Llanelwy, a chwaraeodd dros Lanelli, yn un – mae Elwyn yn llawdrwm ar Undeb Rygbi Cymru 'yn danfon hyfforddwyr i drefi a phentrefi'n gwlad ar fore Sul adeg cynnal Ysgolion Sul ac oedfaon'.

Am mai fel pregethwr a bugail da y meddyliwn am Elwyn, mae'n dda cael darllen am ei lafur ym Mrynaman, Aberystwyth a Llanbed. 'O ran ei ddiléit yn y natur ddynol', meddai Hywel Teifi Edwards yn y Cyflwyniad, ei synnwyr digrifwch ffein a'i werthfawrogiad hael o'r bobol yn y gwahanol ofalaethau, daw Elwyn Jenkins i'r amlwg yn yr hunangofiant fel gŵr o Gristion hawddgar. Ar ôl i Bresbyteriaid ac Annibynwyr Llanbed ddod ynghyd i ffurfio Gweinidogaeth Bro, gofid i Elwyn yw 'bod llawer o bentrefi a threfi wedi bod yn araf i fabwysiadu'r cynllun'.

Sonnir hefyd am dristwch cau capeli’r Tabernacl, Aberystwyth, lle gweinidogaethodd am wyth mlynedd ar hugain, a chapel ei gynefin ym Mhen-twyn: 'bellach nid yw'r capel yn adeilad ar fryn na ellir ei guddio, ac ni wêl pobl Cross Hands oleuni yn ei ffenestri yn nhywyllwch gaeaf yn eu hatgoffa am y realiti dwyfol.'

Cyflwynodd Elwyn Jenkins stori'i fywyd mewn modd naturiol ac agos atoch, ac mae'r hanes yn gofnod diddorol am ffordd o fyw sy'n mynd yn fwyfwy dieithr.

W. J. Edwards

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.