Hafan Llyfrau Basged Man Talu Fy Nghyfrif Cymorth Cynigion Arbennig Cysylltu   English  
 
Dod o Hyd i Siop Lyfrau
 
Mewngofnodi
 
Cofrestru
Gwybodaeth Lyfryddol
Cyfres Clasuron Honno: Telyn Egryn
Elen Egryn
ISBN: 9781870206303 (1870206304)Dyddiad Cyhoeddi Mehefin 1998
Cyhoeddwr: Honno, Dinas Powys
Golygwyd gan Kathryn Hughes, Ceridwen Lloyd-Morgan Fformat: Clawr Meddal, 91 tudalen Iaith: Cymraeg Ar gael Ein Pris: £5.95 
Does dim Adolygiad Cwsmer i'r teitl hwn.
 
Ysgrifennwch Adolygiad Cwsmer
Argraffiad newydd o'r gyfrol brintiedig gyntaf gan ferch yn y Gymraeg, sef casgliad o farddoniaeth gan Elin Evans, Llanegryn, Meirionnydd, a gyhoeddwyd gyntaf ym 1850, ynghyd â rhagymadrodd cynhwysfawr gan y golygyddion.

A new edition of the first printed book in Welsh by a woman, being a collection of poetry by Elin Evans, Llanegryn, Meirionnydd, first published in 1850, together with a comprehensive introduction by the editors.
Ganrif a hanner ar ôl ei hymddangosiad cyntaf, dyma Telyn Egryn yn anturio i’r farchnad gyhoeddus unwaith eto, ac unwaith eto yn dod yn ganolbwynt ffrae. Ffrae ynghylch safonau moesol y Cymry oedd cyd-destun ei hymddangosiad cyntaf yn 1850: ai hoeden anwaraidd ac anfoesol ydoedd y Gymraes, ynteu Cristiones ddiwylliedig a chyfrifol? Tynnwyd Elen Egryn a’i cherddi i mewn i’r cweryl gan arweinwyr diwylliant Cymraeg Anghydffurfiol ei dydd, gwŷr megis Gwilym Hiraethog, ei golygydd cyntaf, a Ieuan Gwynedd a froliodd ei gwaith yn ei gylchgrawn Y Gymraes. Rhoddasant groeso brwd i’r gyfrol fel prawf mai anwiredd enllibus oedd holl honiadau Brad y Llyfrau Gleision ynghylch anniweirdeb merched Cymru: dyma lais o lygad y ffynnon a dystiolaethai i ledneisrwydd a phurdeb cymeriad y Gymraes werinol.

Ffrae ynghylch safonau llenyddol y Cymry yw cyd-destun ei hymddangosiad diweddaraf: ai cenedl ddi-glem o ddarllenwyr ydym erbyn hyn, yn llywaeth yn dilyn yr hyn sy’n ffasiynol ac yn wleidyddol gywir, ynteu beirniaid diwylliedig a chyfrifol sy’n gwybod beth yw beth o ran gwerth llenyddol? Yn ôl Robert Rhys yn ei adolygiad o Telyn Egryn yn Barn(Medi 1998), nid yw gwaith Elen Egryn yn cyrraedd y safon, a gwell fyddai bod wedi ei gadael i’w ‘thrwmgwsg haeddiannol ym mynwent ebargofiant’; nid oes gwerth llenyddol i’w cherddi ac felly nid ydynt yn teilyngu ailargraffiad, heb sôn am nawdd Cyngor y Celfyddydau. Ond yn ôl ei golygyddion diweddaraf, y mae arwyddocâd sylfaenol i’w chyfrol fel cychwynfa llên brintiedig gan ferched yn y Gymraeg.

Yr un math o resymeg sydd y tu ôl i ddadleuon yr ymosodwyr yn y ddwy ffrae. Yn 1850 meddai’r Saesneg wrth y Cymry, ‘Nid yw’ch ffordd o fyw chi yn cyrraedd ein safonau ni, felly gadewch iddi farw: derbyniwch ein diwylliant ni yn ei lle, ac anghofiwch eich iaith eich hun’ Yn yr 1990au meddai’r beirniaid wrth y merched, ‘Nid yw’ch traddodiad llenyddol chi yn cyrraedd ein safonau ni, felly gadewch ef yn farw, ac anghofiwch eich ymdrechion i ddarganfod eich llais eich hun.’ A’r ateb yn y ddau gyd-destun yw: ‘Y mae gennym hawl ar ein hiaith a’n traddodiad ein hun beth bynnag fo’ch barn chi amdanynt; nid oes yn rhaid cyrraedd unrhyw safon cyn cael yr hawl i fyw.’ Ateb gwleidyddol gywir, wrth gwrs – ryfedd sut mae ‘gwleidyddol gywir’ yn cael ei ddefnyddio fel term o sarhad yn unig erbyn hyn – ond nid mater o ideoleg ffasiynol yw rhywbeth fel hyn, ond mater o hunaniaeth, ac o dderbyn bodolaeth hunaniaethau gwahanol.

Ond druan o Elen Egryn! Mae ei llais mewn perygl o gael ei anwybyddu unwaith eto o dan bwysau’r fath ymrafael. Fel mae’n digwydd, nid wyf i o’r farn mai llyfr Elen yw’r gyfrol brintiedig gyntaf gan ferch yn y Gymraeg: beth am Hymnau ar amryw destunau Mary Owen, er enghraifft, cyfrol 94 tudalen a gyhoeddwyd yn 1839? Ond dadl bitw yw honno, ac nid yw’n lleihau fy mrwdfrydedd dros ailymddangosiad Telyn Egryn, a hynny nid yn unig oherwydd ei harwyddocâd hanesyddol fel o leiaf y gyfrol seciwlar gyntaf gan awdures Gymraeg, ond hefyd oherwydd gwerth unigryw rhai o’r cerddi. Yn wyneb yr holl anawsterau materol a diwylliannol a amgylchynnai Elen Egryn, ac a eglurir yn fanwl yn rhagymadrodd golygyddion Honno, llwyddodd i greu ambell gerdd sy’n rhai mynegiant byw i dyndra arbennig byd y Gymraes Fictoraidd.

Yn ‘Ochenaid’, er enghraifft, fe’i ceir yn ceisio cuddio’i hiselder ysbryd oddi wrth eraill ac ymddwyn yn arwynebol gymdeithasgar, ond tanseilir ei hymgais dro ar ôl tro gan ei hochenaid afreolus ei hun, sy’n mynnu mynegi ei theimladau go-iawn gyda didwylledd a berthyn i fyd llai confensiynol a ffurfiol. Ymryson rhwng gwirionedd y byd mewnol, byd y corff a’r teimladau, a byd arwynebol yr awdures fel aelod o’i chymdeithas sydd yma: alltudiwyd y naill oddi wrth y llall gan gyfundrefnau’r oes Fictoraidd. Y mae’r modd y mae Elen Egryn yn personoli ei hochenaid ac yn siarad â hi yn y gerdd hon yn hollol unigryw, ac eto’n argyhoeddi fel mynegiant o brofiad Cymraes yr oes; llais o ddyfnderoedd y Seiat Brofiad yw’r ochenaid, ac mae’r bardd yn gorffen trwy ei chyfarch fel cyfeilles fynwesol:

Ond er na fyni gelu’m brad,
Wyd gufad i dy gofio:
. . .
Ti ddygi beth o’m baich i’r lan
Pan ’rwyf ry wan i’w gario

Nid yw hon yn gerdd fawr ac nid oes neb yn honni ei bod, ond y mae’n gerdd fyw ac yn haeddu goroesi. Felly croeso i Telyn Egryn er ei mwyn ei hun, a chroeso iddi hefyd – yng ngeiriau Ieuan Gwynedd yn 1850 – fel ‘blaenffrwyth’ a’n harweinia i mewn i draddodiad coll ‘llenoriaeth fenywaidd ein gwlad’ trwy gyfrwng cyfres gyffrous o ‘Glasuron Honno’.

Jane Aaron

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.
Mae'r teitl yma yn y categori a/neu is-gategori canlynol:
Does dim Adolygiad Cwsmer, hyd yma, i'r llyfr hwn.
 
Rhagor o Deitlau
Fe wnaeth pobl wrth brynu'r teitl hwn hefyd brynu'r canlynol:
Gwenddydd - Enillydd y ...
Jerry Hunter
£6.95
 
Prynwch
Argraff Gyntaf, Yr
Ifan Morgan Jones
£7.95
 
Prynwch
Adenydd Glöyn Byw - ...
Grace Roberts
£8.99
 
Prynwch
Llyfr y Mis
Cymraeg
Perl
Bet Jones
£8.99
 
Prynwch
Saesneg
Miriam, Daniel and Me
Euron Griffith
£9.99
 
Prynwch
Plant
Mali a'r Goleudy
Malachy Doyle
£12.99
 
Prynwch