A collection of poems by Iwan Llwyd, many appearing in print for the very first time. The book was designed by Marian Delyth after close study of the poems, and includes black-and-white photographs throughout.

Casgliad o gerddi gan Iwan Llwyd, 'bardd ei genhedlaeth', y mae'r mwyafrif ohonynt yn gweld golau dydd am y tro cyntaf. Dyluniwyd y llyfr gan Marian Delyth ar ôl iddi astudio'r cerddi yn fanwl, a cheir ffotograffau pwrpasol du-a-gwyn drwyddo.

Dwy gyfrol o farddoniaeth sydd ar y rhestr hir i ennill gwobr Llyfr y Flwyddyn eleni. Cyfrol ddiweddaraf Iwan Llwyd ydy un o’r rheini, ac mae’n dda gen i ddweud fod y beirniaid yn llygaid eu lle yn yr achos hwn. Anodd cyfeiliorni, mae’n debyg, pan fydd bardd â chystal gafael ar ei grefft i’ch tywys ar eich taith!

Ond nid y farddoniaeth yn unig sy’n denu yn y gyfrol hon, chwaith. Mae’r ffotograffydd Marian Delyth wedi mynd ati i gyfuno’r cerddi â’i lluniau o’i gwaith dylunio trawiadol ei hun. Gan ddyfynnu o’r broliant, mae yma ‘lyfr sy’n gymaint gwledd i’r llygad ag ydyw i’r glust’, gyda’r geiriau a’r ffotograffau’n dod ynghyd i greu un cyfanwaith celfydd a hardd.

Fel yr awgryma’r teitl, deugain a deg o gerddi sydd yma, ac mae’r rheini wedi’u cyhoeddi i gyd-fynd â phen-blwydd y bardd ei hun yn hanner cant. Cerddi’r nawdegau oedd yng nghasgliad diwethaf Iwan Llwyd o farddoniaeth, Be ’Di Blwyddyn Rhwng Ffrindia? Erbyn hyn, mae’n ganrif newydd, a chynnyrch y blynyddoedd wedi’r troad sydd yma o’n blaen – y mwyafrif o’r cerddi heb eu rhyddhau o’r blaen.

Ond mae’r hen themâu yn dal i’w gweld. Mae teithiau Iwan Llwyd eto’n ddylanwad a’r pethau bach yn ysbrydoliaeth fawr. Mae Iwerddon ac America o hyd yn denu, ond mae Sbaen ac arfordir gorllewinol Cymru’n cael cryn sylw hefyd. Ac mae sŵn yr holl lefydd sy’n cael eu henwi ganddo yn dyst i’r hanner delfrydu sydd yma yn eu cylch.

Nid hynny yn unig, chwaith. Mae yma ymdeimlad mai trefn amser sy’n rheoli ond fod ein hôl ni yma o hyd. Mae ‘Cerdded i Abergwyngregyn’, ‘Carreg Cennen’ a ‘Corcaigh’ yn ffefrynnau personol yn hyn o beth. Ac mae yma awgrym rhwng y llinellau ein bod ninnau’n perthyn i’r un drefn, yn gaeth i’n tynged ein hunain. Dyna sy’n gwneud y cerddi’n rhai mor ddwfn: y rhywbeth hwnnw sydd y tu hwnt i’r wyneb.

O achos hynny, mae’n rhaid ymbalfalu am yr ystyr ambell dro. Ond yr hyn y mae’r bardd yn ei wneud ydy defnyddio’i ddawn dweud unigryw – ei iaith bob dydd a’i ddelweddau cyffrous o newydd – i greu awyrgylch a naws sefyllfa. Mae’n rhaid i ninnau wedyn ddefnyddio'n synhwyrau i ddehongli’r darlun sydd wedi’i greu.

Mae amrywiaeth a chyfoeth y themâu yn golygu nad oes modd gwneud cyfiawnder â’r casgliad mewn adolygiad byr fel hwn. Y cyfoeth hwnnw sy’n taro rhywun, ynghyd â sicrwydd crefft y bardd a’i glust am rythm a sŵn. Ychwanegwch gyfraniad Marian Delyth at hynny wedyn, ac mae yma gyfrol arbennig iawn.

Rhys Iorwerth

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.