Home Books Basket Checkout My Account Help Special Offers Contact us   Cymraeg  
 
Find a Bookshop
 
Sign In
 
Register
Bibliographical Information
Ar Drywydd Dewi Sant
Gerald Morgan
ISBN: 9781784612559 (1784612553)Publication Date: February 2016
Publisher: Y Lolfa
Format: Paperback, 175x120 mm, 160 pages Language: Welsh Available Our Price: £5.99 
There are no Customer Reviews for this title.
 
Write a Customer Review
A comprehensive and informative book about the history of David, patron saint of Wales. The author Gerald Morgan seeks to present answers to such questions as 'Who was David? and 'What did he accomplish? by summarizing information about the life, traditions and myths relating to this interesting and complex character.

Dyma'r unig gyfrol gynhwysfawr am hanes nawddsant Cymru. Mae Gerald Morgan yn crynhoi bywyd, traddodiadau a chwedloniaeth Dewi mewn un gyfrol hylaw. Mae pobl drwy'r canrifoedd wedi gofyn pwy oedd y Dewi go iawn, a chawn yr atebion am y ffigur diddorol a chymleth yn y llyfr pwysig hwn.
Efallai am nad ydw i’n Gymro oddi cartref, aeth sawl blwyddyn heibio ers i mi godi gwydryn i ddathlu gŵyl ein nawddsant, a hwnnw’n wydraid o rywbeth tipyn cryfach na’r hyn a argymhellid gan Ddewi Ddyfrwr. Mae'n eironig mai drwy giniawa’n helaeth a drachtio’n ddwfn y dethlir dydd ein nawddsant bellach. Hyd yn oed pan ddaeth Dyfrig a Daniel i ymbil arno i annerch synod enwog Llanddewibrefi, y cyfan a gawsant i’w fwyta gan Ddewi oedd pysgodyn yn ychwanegol at y bara a dŵr arferol.

Cyfrol fach yw Ar Drywydd Dewi Sant gan Gerald Morgan, ond y mae ynddi gyfoeth o wybodaeth a ffrwyth ymchwil eang a gofalus. Fel y dywed, y mae yna ffynonellau fel gwaith Rhygyfarch, ond ffynonellau ansicr iawn yw bucheddau’r saint ar y gorau. Ond cafwyd gan Gildas, nad oedd y mwyaf afrad o ddynion, awgrym o feirniadaeth o Ddewi am lymder eithafol ei fuchedd. Doedd y saint i gyd ddim mor ymataliol. Cofiwn am Illtud yn canmol Samson am ei gymedroldeb gyda’r gwin.

Y mae hon yn gyfrol swynol sy’n casglu a didoli’n ofalus y briwsion o’r gwahanol ffynonellau a rhoi i ni ddarlun arbennig o Ddewi. Yn fwy na hynny aeth ar drywydd hanes twf cwlt Dewi, gan roddi lle haeddiannol i Bernard, y Norman cyntaf i fod yn esgob Tyddewi, Sieffre o Fynwy, ac yn arbennig Gerallt Gymro. Pan aeth byddin o Normaniaid i Iwerddon yn 1169, dywedir mai ei rhyfelgri oedd 'Dieu et Saint David'. Ni ellir chwaith anghofio cyfraniad y beirdd – Iolo Goch, Lewys Glyn Cothi, Ieuan ap Rhydderch ac eraill – tuag at boblogeiddio ei enw.

Cafodd cwlt Dewi adfywiad pellach gyda Harri VII, a fyddai’n dathlu Dydd Gŵyl Ddewi yn ddiffael. Priodol iddo wneud hynny. Onid cri’r Cymry a’i croesawodd pan laniodd ym Mhenfro ar ei ffordd i Frwydr Bosworth oedd 'Awn yn enw Duw a Dewi'?

Diddorol canfod fel y bu i gwlt Dewi oroesi’r Diwygiad Protestannaidd ond diflannu fel testun barddoniaeth Gymraeg am gyfnod, cyn cael adfywiad gan feirdd oes Fictoria. Ond gydag adfywiad y don gyntaf o feirdd y dadeni, nid oedd gan W. J. Gruffydd, R. Williams Parry a T. H. Parry-Williams ddiddordeb yn y saint, a bu raid aros am yr ail don – Saunders Lewis, Gwenallt a Waldo – oedd yn ymddiddori llawer mwy yn y pwnc.

Rhyfedd ac ofnadwy yw diddordeb rhai Saeson yn ein nawddsant, a'r pennaf yn eu plith oedd rhyw Richard Johnson, awdur y gyfrol The Famous Historie of the Seaven Champions of Christendom (1608). Disgrifir y gyfrol gan Gerald Morgan fel rhamant hirwyntog am Siôr (Lloegr), Padrig (Iwerddon), Andreas (Yr Alban), Denys (Ffrainc), Siams (Sbaen), Guto (Yr Eidal) a Dewi yn mynd o gwpas y byd – dan arweiniad Siôr, wrth gwrs! – yn lladd paganiaid ac achub morynion. Ceir cerdd wedyn gan ryw Nathaniel Griffith – er mai Cymro oedd hwn – o’r enw The Leek (1718), lle mae Dewi yn arwain y Cymry i fuddugoliaeth fawr yn erbyn y Saeson.

Dyna ni felly. Dewi – mynach, abad, archesgob a milwr, a noddwr cenedl am fil o flynyddoedd. Rhyfedd o stori, ond beth bynnag am ffrwyth dychymyg eraill, gallwn fod yn sicr y bu yna sant o’r enw Dewi, sy’n fwy nag y gellir ei ddweud am nawddsant ambell genedl. Diolch i Gerald Morgan am nithio’r grawn o’r us mewn cyfrol y mae’n ddyletswydd arnom i gyd ei darllen.

Gwyn Griffiths

Gellir defnyddio'r adolygiad hwn at bwrpas hybu, ond gofynnir i chi gynnwys y gydnabyddiaeth ganlynol: Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

It is possible to use this review for promotional purposes, but the following acknowledgment should be included: A review from www.gwales.com, with the permission of the Welsh Books Council.
There are no Customer Reviews so far for this title.
 
More Titles
People who bought this title also bought the following:
Joan of Kent - The First ...
Penny Lawne
£9.99
 
Buy Now
Cyfres Tybed Pam?: Gwneud ...
Geraint Davies
£4.99
 
Buy Now
Cyfres Tybed Pam?: Stori ...
Cathryn Clement
£4.99
 
Buy Now
Book of the Month
English
Cambrian Pictures
Ann Julia Hatton
£11.99
 
Buy Now
Welsh
Eigra: Hogan Fach o'r Blaena
Eigra Lewis Roberts
£9.95
 
Buy Now
Children
10 Stori o Hanes Cymru (Y ...
Ifan Morgan Jones
£9.99
 
Buy Now